Báo cáo tóm tắt một số vấn đề
lớn về việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Phòng, chống mua bán người
(sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cho hay, đây là dự án
Luật quan trọng, có nhiều chính sách mới liên quan đến việc xác định
hành vi mua bán người, việc tiếp nhận, giải cứu, hỗ trợ nạn nhân, người
đang trong quá trình xác định là nạn nhân và người dưới 18 tuổi đi cùng;
đồng thời có nhiều nội dung nội luật hóa các quy định của các điều ước
quốc tế có liên quan.
Sau kỳ họp thứ 7, Thường trực Ủy ban Tư pháp, Cơ quan chủ trì soạn thảo
và các cơ quan hữu quan đã nghiên cứu thận trọng, tiếp thu tối đa và
giải trình các ý kiến đại biểu Quốc hội, ý kiến các cơ quan hữu quan,
các chuyên gia trong từng lĩnh vực và đến nay, dự thảo Luật về cơ bản đã
có sự thống nhất cao.
Dự thảo sau khi được tiếp thu, chỉnh lý có 8 chương, 67 điều, tăng 1
điều so với dự thảo Luật trình Quốc hội. Trong đó bỏ Điều 45 và 58, bổ
sung các điều 21, 40 và 67; sửa đổi 65 điều, giữ nguyên 2 điều.
Theo Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp, khái niệm mua bán người trong dự thảo
Luật cơ bản đã bảo đảm tính thống nhất, tính đồng bộ của hệ thống pháp
luật, phúc đáp yêu cầu thực tiễn trong đấu tranh phòng, chống mua bán
người, bảo đảm tiệm cận với các điều ước quốc tế về phòng, chống mua bán
người mà Việt Nam là thành viên. Khái niệm mua bán người đã kết hợp đủ 3
yếu tố là hành vi, mục đích và thủ đoạn. Tuy nhiên, qua rà soát cho
thấy vẫn còn có nội dung của khái niệm mua bán người chưa thực sự thống
nhất với một số quy định của pháp luật hiện hành.
Do đó, để bảo đảm thống nhất với quy định của Bộ luật Hình sự, Luật Nuôi
con nuôi và bảo đảm phù hợp với thực tế, Thường trực Ủy ban Tư pháp đề
nghị bổ sung cụm từ “trừ trường hợp pháp luật có quy định khác” vào sau
cụm từ “lợi ích vật chất khác” vào đoạn 2 khoản 1 Điều 2 của dự thảo
Luật; đồng thời chỉnh sửa một số từ, cụm từ trong khái niệm “mua bán
người” để bảo đảm tính lô gic và kỹ thuật văn bản và đã được thể hiện cụ
thể như trong dự thảo Luật.
Về ý kiến đại biểu Quốc hội đề nghị quy định trẻ em được sinh ra bởi nạn
nhân bị mua bán cũng là nạn nhân, Thường trực Ủy ban Tư pháp nhận thấy
trên thực tế nhiều trường hợp trẻ em được sinh ra trong thời gian người
mẹ bị mua bán. Các trẻ em này không thuộc đối tượng trực tiếp của hành
vi mua bán người, trừ trường hợp thỏa thuận mua bán cháu bé từ khi còn
trong bào thai.
Tuy nhiên, để bảo đảm tính nhân đạo và bảo vệ quyền trẻ em, dự thảo Luật
đã có quy định hỗ trợ người dưới 18 tuổi đi cùng nạn nhân, người đang
trong quá trình xác định là nạn nhân như hỗ trợ nhu cầu thiết yếu, y tế,
tâm lý, chi phí đi lại, hỗ trợ pháp luật, phiên dịch. Ngoài ra, để bảo
đảm tính logic và chặt chẽ, Thường trực Ủy ban Tư pháp đề nghị chỉnh lý
lại nội dung khoản 6, khoản 7 Điều 2 như trong dự thảo Luật- bà Lê Thị
Nga cho biết.
Đối với hành vi mua bán bào thai, Thường trực Ủy ban Tư pháp nhận thấy,
bào thai chưa được xác định là con người nên việc quy định mua bán bào
thai trong khái niệm mua bán người là không phù hợp. Tuy nhiên, trên
thực tế đang diễn ra tình trạng mua bán bào thai nhằm mục đích mua bán
đứa trẻ sau khi được sinh ra và việc thỏa thuận mua bán này là tiền đề
của hành vi mua bán người.
Vì vậy, để bảo đảm phòng ngừa, ngăn chặn từ sớm, phúc đáp yêu cầu thực
tiễn, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật được bổ sung 1
khoản quy định về hành vi bị nghiêm cấm: “mua bán bào thai; thỏa thuận
mua bán người từ khi còn đang là bào thai”.
Nêu ý kiến tại phiên họp, nhiều đại biểu cũng đề nghị cần xem xét bổ
sung vào dự thảo luật quy định về mua bán thai nhi cũng là phạm tội mua
bán người.
Đại tá Vũ Xuân Đại, Phó Cục trưởng Cục Phòng, chống ma túy và tội phạm,
Bộ đội Biên phòng cho biết, qua thực tiễn đấu tranh của Bộ đội biên
phòng ở khu vực biên giới, kết hợp với lực lượng công an đã phát hiện
rất nhiều vụ việc rất nghiêm trọng về tội phạm mua bán trẻ sơ sinh và
mang thai hộ. Tội phạm mua bán người và đặc biệt mua bán trẻ sơ sinh và
mang thai hộ có chiều hướng diễn biến rất phức tạp.
Việc mua bán này không chỉ vi phạm quyền của thai nhi mà vi phạm nghiêm
trọng đến phẩm giá con người. Nếu xét dưới góc độ pháp luật, hành vi của
người mẹ có con bán cũng có dấu hiệu phạm tội. Việc bổ sung các hành vi
trên vào tội mua bán người sẽ thể hiện sự tôn trọng và bảo vệ quyền lợi
của thai nhi, phù hợp với các giá trị đạo đức và nhân văn- Đại tá Vũ
Xuân Đại nhấn mạnh.
Ủy viên Thường trực Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Công Long
cho rằng, cần có các biện pháp để ngăn chặn mua bán người ở giai đoạn
bào thai. “Rõ ràng luật chuyên ngành cần quy định rất cụ thể để có thể
tạo ra những cơ sở pháp lý để xử lý được”, ông Nguyễn Công Long nêu ý
kiến và nhấn mạnh, muốn như vậy thì luật chuyên ngành đó phải xác định
tình trạng pháp lý của thai nhi. Việc bổ sung quy định về việc mua bán
thai nhi vào dự thảo Luật Phòng, chống mua bán người (sửa đổi) là cần
thiết. Như vậy sẽ giúp các cơ quan chức năng dễ dàng áp dụng và thực thi
luật; bảo đảm tính răn đe đối với các hành vi vi phạm./.